|
لطفاً در ابتدا خودتان و طرح تحقیقاتیتان را معرفی بفرمایید:
بنده دکتر فرخ زادیان، دانشیار و عضو هیئت علمی گروه پرستاری سلامت جامعه در دانشکده پرستاری و مامایی رازی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان و عضو مؤسس مرکز تحقیقات پرستاری هستم. طرحی که در این گفتگو به آن میپردازیم با عنوان «شهر دوستدار سالمند» اجرا شده است که به بررسی وضعیت و نیازهای سالمندان استان کرمان در زمینههای مختلف سلامت، اجتماعی و شهری میپردازد.
________________________________________
1. ایده اولیه این طرح چگونه شکل گرفت و چرا به موضوع «شهر دوستدار سالمند» پرداختید؟
بهعنوان یک پرستار سلامت جامعه، خدمت به گروههای آسیبپذیر، از جمله سالمندان، یکی از وظایف حرفهای و اجتماعی من است. آشنایی من با این حوزه از طریق یکی از بستگان که مدیرمسئول نشریه "جوان دیروز" بود و معرفی مرکز خانه خورشید (بنیاد فرزانگان) در شهر کرمان آغاز شد. این مرکز زیر نظر بهزیستی فعالیت میکند و خدمات آموزشی، فرهنگی و تفریحی را به صورت روزانه به سالمندان ارائه میدهد.
در این بنیاد، من به صورت داوطلبانه و خیریه هر هفته روزهای پنجشنبه خدمات آموزشی و مشاورهای به سالمندان ارائه میدادم. در سال 1402، سازمان بهزیستی از مراکز نگهداری سالمندان درخواست کرد تا نیازهای سالمندان استان را شناسایی کنند. خانه خورشید این مسئولیت را پذیرفت و من بهعنوان مجری، به همراه خانم دکتر شهلا ایوبی، یک پروپوزال ترکیبی تدوین کردیم که پس از تأیید در شورای سالمندان استان و کشور، در سال 1403 وارد مرحله اجرا شد.
________________________________________
2. در این طرح به چه شاخصهایی برای «شهر دوستدار سالمند» توجه شد و این شاخصها چگونه شناسایی شدند؟
سازمان بهداشت جهانی، شهر دوستدار سالمند را در قالب ۸ بُعد اصلی با ۱۰۲ شاخص تعریف کرده است. این ابعاد شامل:
۱. خدمات اجتماعی و بهداشتی
۲. تکریم سالمندان و مشارکت اجتماعی
۳. ارتباطات و اطلاعات
۴. فضاهای باز و ساختمانها
۵. مشارکت اجتماعی
۶. مسکن
۷. مشارکت شهروندی و اشتغال
۸. حملونقل
میباشند. این شاخصها در قالب یک چکلیست استاندارد، بومیسازی شده و بهعنوان ابزار اصلی جمعآوری دادهها در ایران مورد استفاده قرار گرفتند.
________________________________________
3. منظور از مطالعه ترکیبی در این طرح چیست و چرا این روش انتخاب شد؟
این مطالعه بهصورت ترکیبی (کمی و کیفی) طراحی شد.
در فاز کمی، ۱۰۰۰ سالمند از مناطق مختلف استان کرمان از طریق نمونهگیری چندمرحلهای انتخاب شدند. ابتدا شهرها و سپس مراکز جامع سلامت بهصورت تصادفی انتخاب شدند و در نهایت از هر مرکز، بهصورت تصادفی سالمندان مورد نظر انتخاب شدند. هدف این فاز، ارزیابی شاخصهای سلامت و وضعیت شهر دوستدار سالمند از دیدگاه سالمندان بود.
در فاز کیفی، با ۳۰ نفر شامل ۱۵ سالمند و ۱۵ متخصص در حوزه سالمندی مصاحبه نیمهساختار انجام شد تا نیازها، موانع و عوامل تسهیلکننده سالمندی فعال شناسایی شود.
________________________________________
4. چه نیازهایی در میان سالمندان کرمانی شناسایی شد که پیشتر کمتر مورد توجه قرار گرفته بود؟
در فاز کمی، مشخص شد که سه نیاز اصلی تأمین نشده عبارت بودند از:
۱. حقوق و مزایا
۲. فعالیتهای روزمره
۳. ارتباطات اجتماعی
همچنین نمرات ارزیابی شاخصهای شهر دوستدار سالمند نشان دادند که وضعیت کلی در استان کرمان مطلوب نیست. در بین ابعاد مختلف، بیشترین امتیاز مربوط به خدمات اجتماعی و سلامتی بود و کمترین امتیاز به حملونقل اختصاص داشت.
در فاز کیفی، نیازها به سه دسته کلی تقسیم شدند:
نیازهای فردی جامع
نیازهای آموزشی و اطلاعرسانی
نیازهای مدیریتی
موانع سالمندی فعال نیز در چهار دسته شناسایی شدند:
موانع فردی
موانع خانوادگی
موانع ساختاری اجتماعی
موانع در سیستم بهداشتی
در کنار اینها، عوامل تسهیلکننده مانند ظرفیتهای درونی سالمند، حمایت خانواده، نقش جامعه و ساختارهای بهداشتی نیز شناسایی شدند.
________________________________________
5. نتایج این طرح چه پیشنهاداتی برای سیاستگذاران حوزه شهری و سلامت به همراه دارد؟
نتایج این طرح مبنای قابلاتکایی برای سیاستگذاریهای کلان در حوزه سالمندی فراهم کرده است. دستگاههایی مانند سازمان بهزیستی، شهرداری، وزارت راه و شهرسازی و دیگر نهادهای مرتبط میتوانند با تکیه بر دادههای این تحقیق، برنامههای مؤثری برای بهبود شرایط زندگی سالمندان تدوین و اجرا کنند.
این نتایج در جلسه علمی-کاربردی شورای سالمندان کشور ارائه شد و به استناد آن، در سال 1403 شهر کرمان بهعنوان پایلوت «شهر دوستدار سالمند» انتخاب گردید. در اسفندماه همان سال، اینجانب بهعنوان مجری طرح «ارزیابی و برنامهریزی راهبردی محیط دوستدار سالمند در کرمان» مجدداً منصوب شدم و فاز اجرایی آن با تیم قبلی آغاز شد.
________________________________________
6. این مطالعه چه تأثیری بر دیدگاه شخصی شما نسبت به مسائل سالمندی گذاشته است؟
این مطالعه، دید بسیار دقیقتری نسبت به نوع و پراکندگی نیازهای سالمندان در حوزههای مختلف به من ارائه داد. از آن پس، مداخلات آموزشی و مشاورهای من هدفمندتر و مبتنی بر شواهد شد. همچنین نتایج این پژوهش مبنای طرحهایی برای ارائه به سیاستگذاران شد تا بتوانند پاسخ دقیقتری به نیازهای واقعی سالمندان داشته باشند، خصوصاً در حوزههای مانند مراقبت روزانه، دسترسی به خدمات، مسکن و ارتباطات اجتماعی.
________________________________________
7. چه توصیهای به پژوهشگران جوانی دارید که علاقهمند به فعالیت در حوزه سلامت سالمندان هستند؟
با توجه به روند رو به رشد سالمندی در کشور، ضروری است که مطالعات این حوزه کاربردی، جامعهمحور و اثرگذار باشند. پژوهشگران جوان باید فراتر از تحقیقات کتابخانهای، به میدان وارد شوند و از طریق مطالعات میدانی، به شناخت عمیقتری از نیازهای سالمندان برسند. بهویژه، پژوهشهایی در زمینههای سالمندی فعال، شهرها و بیمارستانهای دوستدار سالمند و طراحی برنامههای توانمندسازی سالمندان میتواند بسیار مؤثر باشد. توجه به بینرشتهای بودن موضوع سالمندی نیز میتواند به نوآوری و اثربخشی بیشتر در مطالعات بینجامد.
|