نشست خبری طرح  طراحی و ارزیابی اپلیکیشن آموزش شیردهی و بررسی اثر آن بر دانش و نگرش مادران نخست‌زا در تغذیه انحصاری با شیر مادر در دوره پس از زایمان 

با تشکر از جنابعالی با معرفی خود سوابق علمی، پژوهشی اجرایی و عملی و فعالیت های مرتبط با این پژوهش را بیان فرمایید:

دکتر رقیه ارشاد سرابی دکتری مدیریت اطلاعات سلامت از دانشگاه علوم پزشکی ایران هستم. در حال حاضر به عنوان دانشیار در گروه  علوم سلامت دانشگاه علوم پزشکی کرمان در حالا انجام  فعالیت آموزشی و پژوهشی می باشم . تحقیقات در رشته ما معطوف به کاربرد فناوری اطلاعات در سلامت است  . با توجه به اینکه من یک زمینه تحصیلی در آموزش پزشکی نیز دارم، بیشتر به تحقیقات و پژوهش های که کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش بیماران  مرتبط می شود علاقمندم .این پژوهش یک همکاری تیمی در راستای انجام یک پژوهش در قالب پایان نامه دانشجوی در مقطع کارشناسی ارشد است. در این پژوهش من استاد راهنما دانشجو بودم .با تبادل نظر با دانشجو پس از چند رفت و برگشت موضوعات مختلف، با بررسی شرایط به انتخاب این موضوع برای پژوهش رسیدیم .

دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی و پژوهشی چه بوده و چه کسانی در این تحقیق یاری دهنده شما بوده اند؟

موضوع پژوهش ازانجا آمده است که من معتقدم  هستم در تحقیقات درحوزه سلامت بایستی  هدف نهایی ارتقاء  سلامت و بهبود مراقبت از بیمار باشد. در موضوع تغذیه با شیر مادر شاهد این مورد بودیم که در آموزشی که پس از زایمان در اکثر بیمارستان‌ها درخصوص شیردهی به مادران داده می‌شود بر اساس شواهد، اگرچه موثر بوده است اما نتوانسته  به دلیل عدم استمرار و مناسب نبود شرایط جسمی‌و روحی مادر پس از زایمان (تحمل درد و خستگی ناشی از زایمان)، موجب تداوم شیردهی در مادران شود . ار این رو تصمییم گرفتیم ببینیم با کمک فناوری اطلاعات چطور می توانیم این چالش را مدیریت کنیم . شواهد بر نقش برنامه‌های آموزشی به  کمک فناوری در بهبود نتایج شیردهی مهر تایید گذاشته بود ، اما آموزش شیردهی به مادران از طریق یک اپلیکیشن در تلفن همراه بررسی نشده بود. با توجه به ظریب نفوذ استفاده از تلفن همراه در کشور ما و امکان بالقوه این ابزار در آموزش و تاثیر آن در تغییررفتار کاربران، و از طرفی اهمیت شیردهی  در مادران جوان ، تصمییم به انجام این پژوهش گرفتیم.   در این پژوهش در بحث اپلیکشن یکی از اساتید انفورماتیک(دکتر قایمی) و یک نفر از اساتید رشته آمار(دکتر نقیبی زاده تهامی) و دانشجو ( خانم پرواسی)همراه با من تیم پژوهش رو تشکیل داده بودیم.

پژوهش تان را معرفی کرده و با معرفی ویژگی و نوآوری ها در خصوص موضوعات و محورهای آن توضیح دهید:

این پژوهش یك مطالعه کاربردی مداخله‌ای بود که به روش نیمه‌تجربی پیش‌آزمون- پس‌آزمون یک سوکور انجام. جامعه پژوهش مادران نخست‌زایی بودند که در بیمارستان افضلی‌پور کرمان در آذر ماه لغایت بهمن ماه سال 1401 زایمان کرده بودند و به‌صورت اتفاقی بدون اطلاع از گروهی که در آن قرار دارند، در دو گروه مورد (مداخله) و شاهد قرار داده شدند. همانطور که پیش تر عرض کردم استفاده از تلفن  همراه هوشمند در جامعه ما بخصوص بین جوانان کشور ظریب بالای دارد . بر اساس آخرین آمار رسمی در حال حاضر ضزیب نفوذ موبایل در کشور 180 درصد می‌باشد و آمار ضریب نفوذ گوشی‌ هوشمند در کشورهای منتخب نشان می‌دهد که ایران هم جزو کشورهایی با بیشترین ضریب نفوذ گوشی هوشمند در دنیا است. در موضوع کاربرد تلفن همراه در آموزش جوانان، مادران و ......پروژه های در سطح جهانی توسط سازمان حهانی اجرا یا در دست اجرا می باشد. ما نمی توانیم از این امکان غفلت کنیم . این فناوری در دسترس و کاربرد آن آسان و همیشه و همه جا قابل استفاده است. با طراحی مواد آموزشی جذاب و توجه به علایق گروه هدف که در اینجا مادران جوان و اول زا بودند با حساسیت در موردنگهداری از فرزند نوزادشان ، امکان تاثیر گذاری و تغییر رفتار فرضیه ما بود که نتیحه رضایت بخش و مثبت بود.

آیا این پژوهش به مرحله اجرا و با بهره برداری درآمده است؟

بله این پژوهش طی مراحل مختلف انجام شد. که به طور خیلی مختصرخدمتتان عرض می کنم با  طراحی نرم‌افزار آموزش شیردهی به مادرانشروع شد  ‌،پس از  تأئید محتوا و ارزیابی ساختار توسط دو متخصص زنان و زایمان، دو ماما و یک متخصص انفورماتیک پزشکی ، ، تقسیم ‌گروه هدف بر اساس نمونه در دسترس با رعایت توازن سن و تحصیلات به دو گروه مداخله و شاهد ،  توزیع و جمع آوری پرسشنامه ها تحت برنامه طراحی شده ، ارسال پیامک های یاد آوری طی یک ماه پس از ترخیص ، توزیع پرسشنامه  دوم نیز از طریق تماس تلفنی با افراد نمونه، توسط پژوهش‌گر.....انجام گردید . نتایج پژوهش در همایش بین المللی سلامت همراه1403 ارایه گردید و در نشریه همایش مجله بین المللی علوم تغذیه (IJNS) به زبان انگلیسی چاپ شده است .

 لازم به ذکر و تاکید است که پس از تکمیل پرسش‌‌نامه برای بار دوم، به دلیل رعایت اصول اخلاقی اپلیکیشن طراحی شده برای مادرانی که در گروه شاهد قرار گرفته بودند نیز ارسال شد که تمام افراد نمونه فارغ از گروهی که در آن قرار گرفته اند از محتوای آموزشی اپلیکشن بهره ببرند.در نهایت  تحلیل داده‌ها انجام شده است.

این طرح پژوهشی چه گره ای از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟

در راستای جوانی جمعیت و تشویق جوانان به فرزند آوری توجه به نیاز مادران از جنبه های مختلف و همچنین با توجه به  تغییر شدید و رو به گسترش ساختار جامعه سنتی که در آن  بسیاری از آموزش های فرزند پروری از نسلی به نسلی منتقل می شد، کاربرد فناورهای نوین و در دست نسل جوان مانند آموزش‌های مبتنی بر استفاده از اپلیکیشن‌های آموزشی می‌تواند به عنوان یک ابزار مؤثر در بهبود دانش و نگرش مادران در موضوع تغذیه انحصاری با شیر مادر و افزایش رفتار شیردهی انحصاری نوزادان عمل کند. همچنین، مطالعه حاضر نیازمندی‌به تحقیقات بیشتری در این زمینه را مطرح می کند که بایستیبه آن توجه و  انجام ‌شود تا بتوان همچنان توسعه  بیشتری در سلامت نوزادان و مادران به‌دست آوریم.

انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و با توسعه فعالیت های مشابه چیست و چه راهکارهایی را پیشنهاد می کنید؟

در جلسه دفاع از پایان نامه بسیاری از اساتید توصیه شدکه این اپلیکشن به معاونت بهداشتی وزارت معرفی گردد. با توجه به اشتغال اساتید در پروژه های مختلف و کمبود وقت و عدم علاقه به درگیری در فرایند های اداری وجود مرکزی برای ارزیابی و معرفی اپلیکشن  به واحدهای مسئول و ذینفع کمک بسیار موثری در انجام تحقیقات کاربردی بر اساس نیاز جامعه خواهد داشت. و البته تامین هزینه ها در طراحی نرم افزارهای بسیار بایستی مورد توجه قرار گیرد و پس از تایید طرح ها در ابتدای کار به دانشجو یا مجری طرح پرداخت گردد. برای مثال خودم من ازایده  طراحی چند نرم افزار به علت هزینه بالا منصرف شدم یا در یک مورد طراحی نرم افزار مبتنی بر واقعیت مجازی چنانچه همکاری یکی از اساتید تیم پژوهش و جلب همکاری مهندس متخصص در VR  نبود پروژه قابل انجام نبود.