نشست خبری طرح طراحی برنامه کاهش آسیب مراکز جامع سلامت در مخاطره گرد و غبار

با تشکر از سرکارعالی با معرفی خود سوابق علمی، پژوهشی اجرایی و عملی و فعالیت های مرتبط با این پژوهش را بیان فرمایید:

ارزو سارانی هستم دانش اموخته سلامت در بلایا و فوریت ها در مقطع دکتری از دانشگاه علوم پزشکی کرمان می باشم. و از سال 1388 در معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه ، واحد مدیریت توسعه و ارزیابی تحقیقات مشغول به خدمت می باشم.

دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی و پژوهشی چه بوده و چه کسانی در این تحقیق یاری دهنده شما بوده اند؟

در جستجوی انجام شده، نویسندگان دریافتند در حال حاضر برنامه ای که بتواند به اقدامات مؤثر بر کاهش آسیب مراکز جامع سلامت در مخاطره گرد و غبار در ابعاد سازه ای، غیر سازه ای و  عملکردی بپردازد  توسط محققان ایرانی طراحی نشده و  به نظر می­رسد مشکلات ایجادشده در اثر رخداد پدیده گرد و غبار و  تفاوت در عملکرد واحدهای مختلف سیستم‌های بهداشتی درمانی به هنگام بروز مخاطره، ناشی از خلاء وجود راهنما ،برنامه  و الگوی واحد باشد.همچنین در جهت ضرورت انجام  این پژوهش  نتایج مطالعه مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی استان کرمان (1400) که با هدف  تدوین برنامه کاهش خطر حوادث و سوانح ناشی از مخاطرات طبیعی و انسان ساخت  در استان کرمان با استفاده از رویکرد ترکیبی ارزیابی خطر انجام شد، نشان داد که  سومین مخاطره اولویت دار استان بعد از مخاطره زلزله و سیل، مخاطره گرد و غبارمی‌باشد. مطالعه دیگری که توسط  خادمی پور و همکاران (1401) با هدف ارزیابی خطر بلایای تسهیلات مراقبت بهداشتی اولیه در جنوب شرق ایران  در سه بعد  مخاطره، آسیب‌پذیری و ظرفیت پاسخگویی با استفاده از رویکرد ترکیبی انجام شد  نشان داد  که سطح خطر  بلایا در اکثر مراکز مراقبت بهداشتی اولیه استان کرمان بسیار بالا می باشد  و از  26 مخاطره ای که این مراکز را تهدید می کند مخاطره گرد و غبار در رتبه دوم بعد از زلزله قرار دارد. ، که می‌تواند منجر به آسیب پذیری سازه ای ، غیرسازه ای و عملکردی این مراکز گردد  ،بنابراین این مطالعه با هدف طراحی برنامه کاهش آسیب مراکز جامع سلامت در مخاطره گرد و غبار انجام گردید تا واحدهای مختلف در مراکز جامع سلامت  قادر باشند با بهره‌گیری از الگوی واحد در سطح محلی و توجه به مقتضیات جغرافیایی، به تمامی نیازهایی که این مخاطره می‌تواند بر این واحدها تحمیل کند، به­صورت یکپارچه و هماهنگ بپردازند. انتظار می­رود طراحی برنامه مذکور به سیاست­گذاران و برنامه­ریزان حوزه سلامت در ایجاد بستر لازم جهت کاهش آسیب مراکز جامع سلامت، افزایش تاب­آوری، تداوم حفظ خدمات این مراکز، پرداختن به نیازهای خاص این مخاطره بر سلامت جامعه تحت تأثیر و درنهایت کاهش خسارات جانی و مالی و اجتماعی جامعه تحت تأثیر کمک نماید.

پژوهش تان را معرفی کرده و با معرفی ویژگی و نوآوری ها در خصوص موضوعات و محورهای آن توضیح دهید:

پژوهش حاضر یک مطالعه ترکیبی از نوع اکتشافی متوالی (کیفی-کمی) می‌باشد که  در شش  فاز شامل؛مرور نظام­مند یا مطالعه مروری جامع به‌منظور شناسایی ابعاد و اجزای برنامه مورد نظر و طراحی سوالات مصاحبه براساس مهم­ترین اجزای استخراجی، مصاحبه با مدیران و کارکنان مراکز بهداشتی درمانی  و متخصصین حوزه سلامت در بلایا و فوریت‌ها به‌منظور تبیین ابعاد و اجزای برنامه مورد نظر، تشکیل پانل خبرگان جهت  تنظیم ابعاد و اجزای استخراجی فاز اول و دوم، انجام روایی صوری کیفی جهت ابعاد و اجزای استخراجی برنامه ،ا نجام تکنیک دلفی جهت اعتبارسنجی و نهایی سازی ابعاد و اجزای برنامه  و درنهایت  طراحی برنامه کاهش آسیب مراکز جامع سلامت در مخاطره گرد و غبار منطبق  با الگوی پیشنهادی FEMA صورت گرفت.

برنامه اولیه با 107 گویه وارد مرحله کمی یعنی اعتبارسنجی از طریق تکنیک دلفی گردید. طی فرآیند دلفی، درنهایت 20 گویه (اجزای برنامه) حذف گردیدند و درنهایت  87 گویه جهت طراحی برنامه کاهش آسیب مراکز جامع سلامت در مخاطره گرد و غبار نهایی گردید. ابعاد این برنامه شامل کاهش اثرات خطر گرد و غبار (5 گویه)،کارکردهای مدیریتی(26 گویه)، توانمندی و بهبود عملکرد (7 گویه)، حفظ و ارتقای ایمنی (29 گویه) و هماهنگی برون سازمانی در جهت اجرای کارکردهای کاهش اثر (20 گویه) می‌باشد.

این پژوهش برای اولین بار در کشور به طراحی برنامه کاهش آسیب مراکز جامع سلامت در مخاطره گرد و غبار پرداخته است. یکی از مهمترین نوآوری های این پاین نامه این است که برنامه مذکور تنها برنامه ای است که در حوزه حوادث وسوانح بر اساس یک چارچوب بین المللی  طراحی شده است.با برنامه طراحی­‌شده‌ حاصل از این پژوهش می‌توان فعالیت‌هایی را که  در زمینه کاهش آسیب استخراج گردیده است را به­صورت عملیاتی  از طریق ابلاغ معاونت بهداشتی به مراکز جامع سلامت ذیریط پیاده­سازی نمود تا به حفظ پايداری و استمرار عملكرد مراكز جامع سلامت در هنگام رخداد  پدیده گرد و غبار کمک نماید؛همچنین برنامه مذکور می‌تواند در استآن‌هایی که شرایط آب و هوایی مشابه استان کرمان دارند مانند سیستان و بلوچستان و  یزد مورد بهره­برداری قرار گیرد.

آیا این پژوهش به مرحله اجرا و با بهره برداری درآمده است؟

بله . برنامه طراحی شده از طریق معاونت بهداشتی دانشگاه جهت اجرای اقدامات کاهش آسیب مراکز در برابر مخاطره گرد و غبار در ابعاد مختلف، به مراکز جامع سلامت ابلاغ گردیده است. و در سال ارزشیابی  گذشته، توسط وزارت متبوع به عنوان طرح اثرگذار انتخاب گردید.

این طرح پژوهشی چه گره ای از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟

براساس یافته‌های مطالعه، اقدامات کاهش آسیب­پذیری مراکز بهداشتی درمانی در مخاطره گرد و غبار شامل اقدامات درون سازمانی شامل ارزیابی خطر، استقرار و ارتقای سیستم هشدار اولیه، هماهنگی بین بخشی در سطوح دولتی و خصوصی، مقاوم­سازی مراکز بهداشتی و درمانی در جهت ارتقای تاب­آوری آن‌ها، برگزاری دوره‌های آموزشی در جهت افزایش درک خطر مدیران و کارکنان، استفاده از تهویه مناسب، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی مناسب و اقدامات برون سازمانی که شامل تخصیص منابع مالی  توسط سازمان‌های مسئول  در جهت کاهش  اثرات گرد و غبار، اجرای زیرساخت‌های سبز، ارتقای مدیریت آب، مالچ­پاشی و ارتقای توانایی در انجام پیش­بینی‌ها بود. با توجه به گسترش جغرافیایی مراکز جامع سلامت در سراسر کشور و دسترسی آسان مردم حتی در مناطق دورافتاده و کمتر برخوردار، حفظ آن‌ها  جهت ارائه خدمات به جامعه تحت تأثیر در مواقع رخداد این مخاطره بسیار مهم و حیاتی می‌باشد؛ بنابراین داشتن استراتژی‌ها و اقدامات کاهش آسیب­پذیری متناسب با آن‌ها در برابر بروز این رخداد می‌تواند مشکلات عدیده‌ای را که ممکن است در زمینه‌های مختلف سازه‌ای، غیرسازه‌ای، عملکردی این مراکز ایجاد نماید را به حداقل ممکن برساند؛ بنابراین انتظار می­رود اقدامات مذکور به سیاست­گذاران و برنامه­ریزان حوزه سلامت در ایجاد بستر لازم جهت کاهش آسیب مراکز بهداشتی و درمانی، افزایش تاب­آوری آن‌ها، تداوم  ارائه خدمات این مراکز  و درنهایت کاهش اثرات اقتصادی، اجتماعی، سلامتی  و عملکردی  جامعه تحت تأثیر کمک نماید.

انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و یا توسعه فعالیت های مشابه چیست و چه راهکارهایی را پیشنهاد می کنید؟

برنامه طراحی­شده در این مطالعه یک برنامه معتبر و کاربردی می‌باشد که برای طراحی آن علاوه بر مرور متون مرتبط از نظرات صاحب­نظران نیز استفاده شده است.

1- با استفاده از این برنامه می‌توان اقدامات مختلف کاهش آسیب مراکز جامع سلامت را در  ابعاد کاهش اثر، مدیریتی، توانمندی و بهبود عملکرد،حفظ و ارتقای ایمنی و هماهنگی برون سازمانی در جهت اجرای کارکردهای کاهش اثر مخاطره گرد و غبار به­صورت عملیاتی اجرا نمود؛ لذا پیشنهاد می‌گردد این برنامه در استآن‌هایی که شرایط آب و هوایی مشابه با استان کرمان دارند نیز اجرا گردد و در سایر استآن‌ها می‌تواند ‌به‌عنوان الگو مورد بهره­برداری قرار گیرد.

2­ -این برنامه می‌تواند در سطح ملی در اختیار سیاست­گذاران و برنامه­ریزان حوزه سلامت قرار گیرد و کمک خواهد کرد تا منابع مورد نظر به سمت عوامل با درجه تأثیرگذاری بیشتر هدایت گردد.

3- این برنامه در سطح محلی می‌تواند به حفـظ پايـداری و اسـتمرار عملكـرد مراكـز جامع سلامت در هنگام رخداد  پدیده گرد و غبار کمک نماید.

4- این برنامه می‌تواند تصوير كلی از درجه آسیب­پذیری مراکز جامع سلامت در منطقه تحت پوشش دانشگاه علوم پزشكي ارائه نماید تا براساس آن  اقدامات مناسب در جهت پیشگیری و تخفیف آسیب صورت پذیرد.

5- این برنامه می‌تواند در اختیار معاونت بهداشتی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشـور قرار گیرد تا نسبت به استقرار برنامه در مراکز جامع سلامت اقدامات  لازم را مبذول دارند.

6- این برنامه می‌تواند مبنای آموزش و تمرین کارکنان و مدیران مراکز جامع سلامت در جهت افزایش درک خطر و آگاهی­بخشی آن‌ها قرار گیرد. 

7- در صورت اجرایی شدن برنامه، علاوه بر کاهش اثرات این مخاطره در مراکز جامع سلامت، به­صورت غیرمستقیم جامعه نیز از اجرای این اقدامات سود خواهد برد.