|
با تشکر از جنابعالی با معرفی خود سوابق علمی، پژوهشی اجرایی و عملی و فعالیت های مرتبط با این پژوهش را بیان فرمایید:
اینجانب الهام شریفپور هستم، دانشجوی دکترای تخصصی رشته کتابداری و اطلاعرسانی پزشکی از دانشگاه علوم پزشکی کرمان. زمینه تخصصی بنده مسئله سواد اطلاعات سلامت و بررسی رفتار اطلاعاتی کاربران، بهویژه در بسترهای دیجیتال و شبکههای اجتماعی است. در این سالها روی مباحثی مانند بازیابی اطلاعات و پایگاههای اطلاعاتی، سواد سلامت، سواد اطلاعاتی، و استفاده از فناوریهای نوین مثل هوش مصنوعی و الگوریتم های یادگیری ماشین برای تحلیل دادههای سلامت تمرکز کردهام. این پژوهش در راستای همین تخصصها انجام شده است و حاصل همکاری میانرشتهای با اساتید حوزه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی و مهندسی کامپیوتر می باشد.
دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی و پژوهشی چه بوده و چه کسانی در این تحقیق یاری دهنده شما بوده اند؟
دلیل اصلی انتخاب این موضوع، افزایش بیسابقه استفاده از شبکههای اجتماعی بهویژه در زمان پاندمی کرونا و تأثیر مستقیم آن بر سلامت عمومی بود. با رواج اینترنت و افزایش حجم اطلاعات منتشر شده در این شبکه های مجازی، بسیاری از افراد برای دریافت اطلاعات مربوط به سلامتی خود به این رسانه ها مجازی مراجعه میکنند، اما در این میان، حجم زیادی از اطلاعات نادرست نیز منتشر میشود که سلامت افراد و جامعه را به مخاطره می اندازد وآسیب های جبران ناپذیری برای افراد در پی خواهد داشت. از سوی دیگر و در نگاه کلان تر رواج اطلاعات نادرست در جامعه نظام سلامت کشور را نیز دچار آسیب های زیادی میکند و سبب تحمیل هزینه ای سنگینی بر نظام سلامت کشور نیز می گردد. هدف تیم پژوهش از انجام این مطالعه این بود که بتوانیم از طریق رویکردهای علمی جدید و فناورانه، به ویژه هوش مصنوعی، روش های تفکیک و شناسایی اطلاعات نادرست از اطلاعات معتبر و مفید را بررسی کنیم و در ادامه با توجه به تجربه پاندمی کووید 19 که اخیرا آن را پشت سر گذاشتیم و بسیاری از اطلاعات نادرست و شایعات مخرب مرتبط با سلامتی در همین دوران به اوج خود رسیده بودند بتوانیم با کمک متخصصین حوزه اطلاعات و سلامت که از نزدیک درگیر این وضعیت بودند راهکارهایی برای کنترل و مهار انتشار این نوع اطلاعات (اطلاعات نادرست) پیشنهاد دهیم.
پژوهش تان را معرفی کرده و با معرفی ویژگی و نوآوری ها در خصوص موضوعات و محورهای آن توضیح دهید:
این پژوهش با عنوان «بررسی رفتار انتشار اطلاعات مرتبط با پاندمی کووید-۱۹ در شبکه اجتماعی توییتر و ارائه مدل پیشبینی رفتار کاربران» انجام شده است که یک مطالعه کاربردی با رویکرد ترکیبی (کمی-کیفی متوالی) است و هدف آن شناسایی عوامل تاثیر گذار بر رفتار انتشار اطلاعات سلامت توسط درشبکه اجتماعی توییتر، بهویژه در زمینه انتشار اطلاعات معتبر و نادرست مرتبط با کووید-۱۹ است.
این پژوهش در چهار فاز مجزا طراحی و اجرا شده است:
فاز اول جمع آوری طلاعات کاربران از توییتر در زمینه کووید 19، بررسی و تحلیل رفتار انتشار این اطلاعات شامل بررسی واکنشهای کاربران مثل بازتوییت، پسندیدن و نظر گذاشتن و.... بود.
فاز دوم شامل واقعیت سنجی و اFact-Checking اطلاعات جمع اوری شده به تفکیک این اطلاعات به دو کلاسه اطلاعات معتبر و اطلاعات نادرست در دو دیتاست مجزا با کمک هوش مصنوعی و الگوریتم های یادگیری ماشین و شبکه های عمیق عصبی بود.
فاز سوم ترسیم الگوهای مختلف رفتاری و عوامل تاثیرگذار بر رفتار انتشار این دو کلاسه اطلاعات (معتبر و نامعتبر) با کمک الگوریتم های هوش مصنوعی بود.
فاز چهارم نیز تحلیل کیفی نظرات متخصصان سلامت و اطلاعرسانی از طریق مصاحبههای نیمهساختار یافته بهمنظور درک تأثیر اطلاعات نادرست بر سلامت جامعه و استخراج راهکارهای مداخلهای جهت کاهش تاثیر و مهار انتشار این نوع اطلاعات در جامعه بود.
نوآوری این پژوهش در این است که پژوهشی بینرشتهای است که میان حوزههای کتابداری و اطلاعرسانی پزشکی، سلامت عمومی، و مهندسی کامپیوتر (هوش مصنوعی) پل زده است. بدین صورت که سعی شده است در حوزه اطلاعرسانی پزشکی، از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای شناسایی اطلاعات نادرست و تفکیک انها از اطلاعات معتبر و نیز مدلسازی رفتار اطلاعاتی کاربران در یک بحران بهداشت عمومی استفاده کند. برخلاف اغلب مطالعات که صرفاً به تحلیل توصیفی دادهها یا تحلیل محتوا پرداختهاند، در این پژوهش با ترکیب تحلیل دادههای بزرگ با واقعیتسنجی (fact-checking) و مدلسازی پیشبینیکننده، الگوهای دقیقتری از رفتار کاربران شناسایی شده است.
علاوه بر آن،با بررسی نظرات متخصصان سلامت و متولیان حیطه بهداشت و درمان کشور، به تحلیل تجربیات حاصله از یک بحران بهداشتی عمومی در کشور میپردازد که راهکارهای پیشنهادی و مستخرج از آن متناسب با بافت فرهنگی و اجتماعی کشور خواهد بود که در نهایت، خروجی آن میتواند در طراحی مداخلات آموزشی، اطلاعرسانی عمومی معتبر و سیاستگذاری های آتی برای تقویت انتشار اطلاعات معتبر مرتبط با سلامتی و مهار انتشار اطلاعات نادرست در این زمینه بهکار گرفته شود.
آیا این پژوهش به مرحله اجرا و با بهره برداری درآمده است؟
بله، فازهای اصلی پژوهش شامل تحلیل دادهها، مدلسازی و مصاحبه با متخصصان انجام شده و نتایج نهایی نیز تحلیل شدهاند. یافتهها آماده ارائه به سیاستگذاران و متولیان حوزه سلامت هستند و قابلیت استفاده در برنامهریزیهای آینده برای مقابله با شایعات و اطلاعات نادرست سلامت در بحرانهای بعدی را دارند.
این طرح پژوهشی چه گره ای از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟
این پژوهش به یکی از چالشهای مهم حوزه سلامت در دوران بحرانهای بهداشتی، یعنی انتشار گسترده اطلاعات نادرست در شبکههای اجتماعی پرداخته است؛ مسئلهای که بهشدت بر تصمیمگیری مردم درباره سلامت خود اثرگذار است.
در این پژوهش، با تحلیل دادههای کاربران توییتر در زمینه کووید-۱۹ و تفکیک اطلاعات معتبر از اطلاعات نادرست با بهرهگیری از الگوریتمهای هوش مصنوعی، به شناسایی الگوهای رفتاری کاربران را در مواجهه با این نوع اطلاعات کمک کرد. که میتواند به سیاستگذاران حیطه سلامت کمک کند که دلایل انتشار اطلاعات نادرست سلامت و ویژگی هایی که باعث افزایش بازنشر انها میشد را بهتر درک کنند.
گرهای که این پژوهش باز میکند، در چند سطح قابل توضیح است:
برای مردم: نتایج این پژوهش میتواند منجر به طراحی بهتر پیامهای بهداشتی و اطلاعرسانی عمومی شود تا افراد راحتتر بتوانند اطلاعات درست را شناسایی و از اطلاعات نادرست پرهیز کنند.
برای سیاستگذاران سلامت: مدلهای پیشبینی رفتاری ارائهشده در پژوهش به تصمیمگیران این امکان را میدهد که پویایی رفتار کاربران در انتشار اطلاعات سلامت را پیشبینی کنند و در زمان بحران، با برنامهریزی دقیقتری به کنترل جریان اطلاعات بپردازند.
برای متولیان فضای مجازی و رسانهها: شناسایی ویژگیهای رفتاری و انگیزشی کاربران در مواجهه با اطلاعات نادرست، میتواند به تدوین سیاستهای پیشگیرانه، فیلترینگ هوشمند و همچنین تقویت سواد اطلاعاتی عمومی کمک کند.
در سطح ملی: این پژوهش با تحلیل نظرات متخصصان حوزه سلامت در بافت اجتماعی کشور، راهکارهایی ارائه میدهد که قابلاجرا در بستر فرهنگی و رسانهای ایران هستند، نه صرفاً الگوبرداری از نمونههای بینالمللی.
در نهایت، این پژوهش کمک میکند تا سطح اعتماد مردم به اطلاعات سلامت منتشرشده از سوی نهادهای دولتی و متولیان رسمی این امر در شبکههای اجتماعی افزایش یابد، میزان آسیبهای ناشی از شایعات و اطلاعات نادرست کاهش یابد، و در مجموع، ، هدف نهایی این پژوهش ارتقاء سلامت عمومی و کاهش آسیب ناشی از اطلاعات غلط است.
انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و با توسعه فعالیت های مشابه چیست و چه راهکارهایی را پیشنهاد می کنید؟
با توجه به تجربیات حاصل از اجرای این پژوهش، چند انتظار مشخص از مسئولین و متولیان مربوطه دارم که در دو سطح حمایت مالی و اجرایی قابل طرح است:
1- تسهیل در فرآیند تصویب، اجرا و بهرهبرداری از این گونه پزوهش ها، مانند ایجاد مسیرهای ویژه برای سهولت تصویب در کمیتههای اخلاق، کمیتههای بودجه و شوراهای تصویب دانشگاهی.
2- این نوع پژوهشها معمولاً هزینهبر هستند و نیاز به پشتیبانی مالی ویژه دارند. اما متاسفانه هزینه ای که برای این پایان نامه تصویب شد مبلغ 15 میلیون تومان بود که به هیچ وجه پاسخگوی هزینه های بنده نبود در صورتی که همزمان با این پایان نامه، پایان نامه های مشابه و با موضوع ساده تر با مبلغ 30 میلیون تومان تصویب میشدند که اجحاف زیادی در حق این پزوهش صورت گرفت
3- حمایت از تهیه دسترسی قانونی به دادههای شبکههای اجتماعی مثل توییتر برای انجام تحقیقات و ابلاغ آن به دانشگاهها. یکی از چالش های بزرگ تیم پژوهش که زمان و انرژی زیادی از تحقیق صرف آن شد چالش اخذ مجوز برای استفاده از توییتر به عنوان یک شبکه اجتماعی پرکاربرد و رایج در دنیا بود.
4- تشکیل کمیتههای مشورتی میان وزارت بهداشت، وزارت ارتباطات و دانشگاهها بهمنظور سیاستگذاری در زمینه مقابله با اطلاعات نادرست سلامت در فضای مجازی، با بهرهگیری از نتایج اینگونه پژوهشها و ادغام نتایج در برنامههای عملیاتی نظام سلامت و پلتفرمهای اطلاعرسانی رسمی، برای مقابله با شایعات و گسترش اطلاعات معتبر سلامت
|